Μερικές γάτες απολαμβάνουν το βούρτσισμα τόσο πολύ που γουργουρίζουν από τα πρώτα κιόλας περάσματα της βούρτσας. Άλλες όμως απομακρύνονται αμέσως, κουνάνε νευρικά την ουρά τους, γυρίζουν να δαγκώσουν τη βούρτσα ή ακόμα και το χέρι μας. Δεν είναι λίγοι οι γατογονείς που αναρωτιούνται γιατί συμβαίνει αυτό.
Στην πραγματικότητα, τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Όταν μια γάτα αντιδρά στο βούρτσισμα, σπάνια το κάνει χωρίς λόγο. Η συμπεριφορά της αποτελεί έναν τρόπο επικοινωνίας. Προσπαθεί να μας δείξει ότι κάτι τη δυσκολεύει, την ενοχλεί ή την κάνει να νιώθει ανασφάλεια. Αντί λοιπόν να εστιάσουμε στο πώς θα την κρατήσουμε ακίνητη για να ολοκληρώσουμε το βούρτσισμα, αξίζει πρώτα να καταλάβουμε τι είναι αυτό που την κάνει να αντιδρά.
Άλλωστε, στόχος δεν είναι απλώς να αφαιρέσουμε λίγες νεκρές τρίχες. Στόχος είναι το βούρτσισμα να γίνει μια ήρεμη και ευχάριστη εμπειρία, που θα ενισχύει τη σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στη γάτα και τον γατογονιό της.
Δεν αντιδρά επειδή είναι «δύσκολη»
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που μπορούμε να κάνουμε είναι να αποδώσουμε τη συμπεριφορά της σε πείσμα ή κακή διάθεση. Οι γάτες δεν ενεργούν με σκοπό να μας δυσκολέψουν ή να μας εκνευρίσουν. Αντίθετα, σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε από την ηθολογία, κάθε συμπεριφορά τους έχει κάποιο κίνητρο ή εξυπηρετεί μια ανάγκη.
Όταν μια γάτα απομακρύνεται, παγώνει, προσπαθεί να ξεφύγει ή αντιδρά επιθετικά κατά τη διάρκεια του βουρτσίσματος, συνήθως μας λέει ότι κάτι στη διαδικασία δεν της φαίνεται ασφαλές ή ευχάριστο.
Το σημαντικό είναι να μην αντιμετωπίσουμε αυτή την αντίδραση σαν ανυπακοή. Αν προσπαθήσουμε να την κρατήσουμε με το ζόρι ή να συνεχίσουμε ενώ εκείνη έχει ήδη δείξει ξεκάθαρα σημάδια δυσφορίας, είναι πολύ πιθανό να συνδέσει τη βούρτσα με μια ακόμη πιο αρνητική εμπειρία. Την επόμενη φορά, η αντίδρασή της μπορεί να είναι ακόμα πιο έντονη.
Κάθε γάτα έχει διαφορετικές εμπειρίες
Ένα γατάκι που γνώρισε το βούρτσισμα από μικρή ηλικία, με ήρεμο τρόπο και θετικές εμπειρίες, έχει συνήθως περισσότερες πιθανότητες να το αποδεχτεί όταν μεγαλώσει.
Αντίθετα, μια γάτα που δεν έχει ξαναδεί ποτέ βούρτσα ή που στο παρελθόν πόνεσε επειδή της τράβηξαν έναν κόμπο ή χρησιμοποιήθηκε ακατάλληλο εργαλείο, είναι λογικό να αντιμετωπίζει το βούρτσισμα με καχυποψία.
Οι γάτες έχουν εξαιρετική μνήμη όταν πρόκειται για εμπειρίες που σχετίζονται με φόβο ή δυσφορία. Ακόμη κι αν το περιστατικό συνέβη πριν από πολύ καιρό, μπορεί να εξακολουθούν να συνδέουν τη βούρτσα με κάτι δυσάρεστο.
Γι’ αυτό και η λύση δεν είναι να επιμείνουμε περισσότερο, αλλά να βοηθήσουμε τη γάτα να δημιουργήσει νέες, θετικές εμπειρίες γύρω από τη διαδικασία.
Μερικές φορές το βούρτσισμα… πονάει
Ένας ακόμη πολύ συχνός λόγος που πολλές γάτες αντιδρούν είναι ο πόνος.
Ένας μικρός κόμπος που τραβιέται, μια βούρτσα που δεν είναι κατάλληλη για τον τύπο του τριχώματος ή υπερβολική πίεση πάνω στο δέρμα αρκούν για να κάνουν το βούρτσισμα δυσάρεστο. Ειδικά στις μακρύτριχες γάτες, οι κόμποι μπορεί να τραβούν το δέρμα σε κάθε πέρασμα της βούρτσας, προκαλώντας πραγματική ενόχληση.
Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι ορισμένες γάτες, ιδιαίτερα οι ηλικιωμένες ή όσες πάσχουν από αρθρίτιδα ή άλλα προβλήματα του μυοσκελετικού συστήματος, μπορεί να αισθάνονται πόνο ακόμη και από ένα ήπιο άγγιγμα σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος.
Αν μια γάτα που μέχρι πρόσφατα δεχόταν κανονικά το βούρτσισμα αρχίσει ξαφνικά να αντιδρά, καλό είναι να αναρωτηθούμε μήπως η συμπεριφορά αυτή οφείλεται σε κάποιο πρόβλημα υγείας και όχι απλώς σε αλλαγή χαρακτήρα.
Οι πιο συχνοί λόγοι που μια γάτα αντιδρά στο βούρτσισμα
Αν θέλουμε πραγματικά να βοηθήσουμε τη γάτα μας να αποδεχτεί το βούρτσισμα, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε τι είναι αυτό που την κάνει να αντιδρά. Η λύση δεν είναι ίδια για όλες τις γάτες, γιατί ούτε και η αιτία είναι πάντα η ίδια.
Δεν έχει εξοικειωθεί ποτέ με τη βούρτσα
Πολλές γάτες δεν είχαν καμία επαφή με βούρτσες όταν ήταν μικρές. Ξαφνικά, ως ενήλικες, βλέπουν έναν άγνωστο αντικείμενο να πλησιάζει το σώμα τους και να περνά επανειλημμένα πάνω από το τρίχωμά τους. Για εκείνες, αυτό δεν είναι μια φυσιολογική εμπειρία.
Οι γάτες συνήθως αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη οτιδήποτε καινούργιο. Αν η πρώτη επαφή με τη βούρτσα γίνει βιαστικά ή συνοδευτεί από έντονο κράτημα και εξαναγκασμό, είναι πιθανό να τη συνδέσουν με κάτι αρνητικό.
Η βούρτσα δεν είναι η κατάλληλη
Μια βούρτσα που λειτουργεί εξαιρετικά σε μια μακρύτριχη γάτα μπορεί να είναι εντελώς ακατάλληλη για μια κοντότριχη. Αντίστοιχα, ένα εργαλείο που τραβά έντονα το υποτρίχωμα μπορεί να προκαλέσει δυσφορία όταν χρησιμοποιείται χωρίς λόγο ή με λάθος τρόπο.
Πολλές φορές η γάτα δεν αντιδρά στο ίδιο το βούρτσισμα, αλλά στο εργαλείο που χρησιμοποιούμε.
Βουρτσίζουμε με υπερβολική πίεση
Στην προσπάθειά μας να απομακρύνουμε όσο το δυνατόν περισσότερες τρίχες, πιέζουμε περισσότερο τη βούρτσα πάνω στο δέρμα. Αυτό όμως μπορεί να προκαλέσει ενόχληση, ιδιαίτερα σε γάτες με λεπτό δέρμα ή σε περιοχές όπου τα οστά βρίσκονται πιο κοντά στην επιφάνεια, όπως η σπονδυλική στήλη ή οι ώμοι.
Το βούρτσισμα δεν χρειάζεται δύναμη. Αντίθετα, οι απαλές και σταθερές κινήσεις είναι συνήθως πολύ πιο αποτελεσματικές.
Αγγίζουμε σημεία που η γάτα δεν αισθάνεται άνετα να αγγίζουμε
Οι περισσότερες γάτες απολαμβάνουν τα απαλά αγγίγματα στην πλάτη, στον λαιμό ή στα μάγουλα. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο με όλες τις περιοχές του σώματος.
Η κοιλιά, οι μασχάλες, τα πίσω πόδια, η βάση της ουράς ή η εσωτερική πλευρά των μηρών είναι σημεία που πολλές γάτες προστατεύουν περισσότερο. Αν προσπαθήσουμε να τα βουρτσίσουμε απότομα ή για αρκετή ώρα, μπορεί να απομακρυνθούν ή να αντιδράσουν.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πονάνε. Απλώς μπορεί να αισθάνονται ευάλωτες όταν αγγίζουμε αυτές τις περιοχές.
Η συνεδρία διαρκεί περισσότερο απ’ όσο αντέχει
Ένα ακόμη συχνό λάθος είναι να πιστεύουμε ότι, αφού η γάτα κάθεται ήρεμη για λίγο, πρέπει να ολοκληρώσουμε ολόκληρο το βούρτσισμα εκείνη τη στιγμή.
Στην πραγματικότητα, πολλές γάτες έχουν ένα συγκεκριμένο «όριο ανοχής». Μπορεί να απολαμβάνουν τα πρώτα δύο ή τρία λεπτά και μετά να αρχίζουν να κουράζονται ή να εκνευρίζονται.
Αν σταματήσουμε πριν εμφανιστούν τα πρώτα σημάδια δυσφορίας, αυξάνονται οι πιθανότητες η γάτα να θυμάται τη διαδικασία ως κάτι ευχάριστο και να συνεργάζεται πιο πρόθυμα την επόμενη φορά.
Μπορεί να πονάει
Αν αντιδρά ξαφνικά, ενώ μέχρι πρόσφατα δεχόταν κανονικά το βούρτσισμα, δεν πρέπει να αποκλείσουμε το ενδεχόμενο να υπάρχει κάποια ενόχληση.
Ένας κόμπος που τραβά το δέρμα, μια δερματική φλεγμονή, ένα τραύμα που δεν έχουμε παρατηρήσει, αλλά και παθήσεις όπως η αρθρίτιδα μπορεί να κάνουν το άγγιγμα επώδυνο.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η λύση δεν είναι να επιμείνουμε περισσότερο. Αντίθετα, μια ξαφνική αλλαγή στη συμπεριφορά της γάτας απέναντι στο βούρτσισμα είναι ένας ακόμη λόγος για να συζητήσουμε το θέμα με τον κτηνίατρο μας.
Πώς να τη βοηθήσετε να εξοικειωθεί με το βούρτσισμα
Αν η γάτα σας αντιδρά κάθε φορά που βλέπει τη βούρτσα, μην περιμένετε ότι αυτό θα αλλάξει από τη μία μέρα στην άλλη. Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με πίεση, αλλά με μικρά, σταθερά βήματα που επιτρέπουν στη γάτα να αισθάνεται ότι έχει τον έλεγχο της κατάστασης.
Αφήστε τη να γνωρίσει πρώτα τη βούρτσα
Πριν καν προσπαθήσετε να τη βουρτσίσετε, αφήστε τη βούρτσα στο πάτωμα ή δίπλα της. Αφήστε τη γάτα να την πλησιάσει, να τη μυρίσει και να την εξερευνήσει με τον δικό της ρυθμό.
Για τις γάτες, κάθε νέο αντικείμενο αποτελεί μια μικρή εξερεύνηση. Όσο λιγότερο τις πιέζουμε να το πλησιάσουν, τόσο πιο πιθανό είναι να το αποδεχτούν.
Μην ξεκινάτε όταν η γάτα δεν έχει διάθεση
Η στιγμή παίζει πολύ μεγαλύτερο ρόλο απ’ όσο νομίζουμε. Αν η γάτα παίζει, κυνηγάει κάτι, κοιμάται βαθιά ή είναι ήδη εκνευρισμένη, δύσκολα θα δεχτεί το βούρτσισμα. Αντίθετα, οι πιθανότητες συνεργασίας αυξάνονται όταν είναι χαλαρή, για παράδειγμα αφού έχει φάει ή όταν ξεκουράζεται κοντά σας.
Δεν χρειάζεται να τη φωνάξετε ή να την πάρετε αγκαλιά. Αν εκείνη επιλέξει να βρίσκεται δίπλα σας, έχετε ήδη κάνει το πρώτο σημαντικό βήμα.
Ξεκινήστε με λίγα μόνο δευτερόλεπτα
Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι να θεωρούμε ότι το βούρτσισμα πρέπει να ολοκληρωθεί με την πρώτη προσπάθεια. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να επιμείνετε για πέντε ή δέκα λεπτά. Αν η γάτα δεχτεί δύο ή τρία απαλά περάσματα και παραμείνει ήρεμη, αυτό είναι αρκετό για την πρώτη φορά. Την επόμενη ημέρα μπορεί να δεχτεί λίγο περισσότερο χρόνο και σταδιακά να αισθάνεται όλο και πιο άνετα.
Η πρόοδος δεν μετριέται σε λεπτά βουρτσίσματος, αλλά στο πόσο θετική παραμένει η εμπειρία.
Επιβραβεύστε κάθε μικρό βήμα
Η θετική ενίσχυση αποτελεί έναν από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους εκμάθησης και στις γάτες. Αν μετά από λίγα περάσματα με τη βούρτσα προσφέρετε μια μικρή λιχουδιά, λίγα λεπτά παιχνιδιού ή απλώς κάτι που γνωρίζετε ότι απολαμβάνει, η γάτα αρχίζει να συνδέει το βούρτσισμα με μια θετική εμπειρία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τη «δωροδοκείτε». Σημαίνει ότι δημιουργείτε έναν νέο, ευχάριστο συνειρμό, αντικαθιστώντας σταδιακά τον φόβο ή την ανασφάλεια που ίσως ένιωθε μέχρι σήμερα.
Οι λιχουδιές μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά
Οι λιχουδιές δεν είναι ένας τρόπος να «δωροδοκήσετε» τη γάτα σας, αλλά ένα χρήσιμο εργαλείο θετικής ενίσχυσης. Στόχος είναι να αρχίσει να συνδέει τη βούρτσα με μια ευχάριστη εμπειρία και όχι με κάτι που πρέπει να φοβάται ή να αποφεύγει.
Στην αρχή μπορείτε να της προσφέρετε μια μικρή λιχουδιά ακόμη και αν απλώς πλησιάσει ή μυρίσει τη βούρτσα. Στη συνέχεια, επιβραβεύστε την μετά από ένα ή δύο απαλά περάσματα και σταδιακά αυξήστε τη διάρκεια του βουρτσίσματος, πάντα με τον ρυθμό που εκείνη αισθάνεται άνετα.
Για ορισμένες γάτες, μια μικρή κρεμώδης λιχουδιά κατά τη διάρκεια του βουρτσίσματος μπορεί να βοηθήσει ώστε η εμπειρία να γίνει πιο ευχάριστη. Αν όμως η γάτα εξακολουθεί να δείχνει σημάδια φόβου ή δυσφορίας, μην επιμένετε. Η λιχουδιά δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να αγνοούμε τα μηνύματα που μας στέλνει.
Αφήστε τη γάτα να απομακρυνθεί όταν το επιλέξει
Αν η γάτα αποφασίσει ότι θέλει να φύγει, αφήστε τη. Μπορεί να σας φαίνεται ότι έτσι «κερδίζει εκείνη», όμως στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Η γάτα μαθαίνει ότι δεν πρόκειται να την εγκλωβίσετε ή να την πιέσετε. Αυτό αυξάνει σημαντικά τις πιθανότητες να σας εμπιστευτεί ξανά την επόμενη φορά.
Όταν, αντίθετα, την κρατάμε με το ζόρι μέχρι να τελειώσουμε, το μόνο που καταφέρνουμε είναι να επιβεβαιώσουμε τους φόβους της.
Μερικές φορές χρειάζεται να κάνουμε ένα βήμα πίσω
Αν η γάτα πανικοβάλλεται μόλις βλέπει τη βούρτσα, ίσως δεν είναι ακόμη έτοιμη για βούρτσισμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, αξίζει να επιστρέψουμε ένα βήμα πίσω. Για λίγες ημέρες ή και εβδομάδες, ο στόχος μπορεί να είναι απλώς να υπάρχει η βούρτσα στον χώρο χωρίς να χρησιμοποιείται ή να την ακουμπάμε για ένα δευτερόλεπτο και να σταματάμε αμέσως.
Μπορεί να φαίνεται ότι προχωράμε πολύ αργά, όμως αυτή η σταδιακή εξοικείωση είναι συνήθως πιο αποτελεσματική από οποιαδήποτε προσπάθεια να «συνηθίσει με το ζόρι».
Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται μέσα σε μία ημέρα. Χτίζεται μέσα από πολλές μικρές εμπειρίες στις οποίες η γάτα αισθάνεται ότι είναι ασφαλής και ότι οι επιλογές της γίνονται σεβαστές. Και όταν συμβεί αυτό, το βούρτσισμα παύει να είναι μια διαδικασία που πρέπει να ανεχτεί και μπορεί να εξελιχθεί σε μια ακόμη ήρεμη στιγμή που μοιράζεται μαζί σας.
Συχνά λάθη που κάνουν το βούρτσισμα πιο δύσκολο
Ακόμη κι όταν έχουμε τις καλύτερες προθέσεις, υπάρχουν ορισμένα λάθη που μπορούν να κάνουν τη γάτα να αντιδράσει περισσότερο ή να χάσει σταδιακά την εμπιστοσύνη της στη διαδικασία.
Προσπαθούμε να τη συγκρατήσουμε με το ζόρι
Όταν μια γάτα προσπαθεί να φύγει, η πρώτη μας αντίδραση είναι συχνά να την κρατήσουμε για να «τελειώνουμε». Ωστόσο, αυτό μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα.
Η γάτα δεν μαθαίνει να αποδέχεται το βούρτσισμα. Μαθαίνει ότι κάθε φορά που εμφανίζεται η βούρτσα, χάνει τον έλεγχο της κατάστασης.
Αν αυτό επαναληφθεί αρκετές φορές, είναι πιθανό να αρχίσει να απομακρύνεται μόλις βλέπει τη βούρτσα ή να αντιδρά ακόμη πιο έντονα από την αρχή.
Συνεχίζουμε ενώ η γάτα μάς δείχνει ότι έχει ενοχληθεί
Οι γάτες σπάνια περνούν απότομα από την ηρεμία στην επίθεση. Συνήθως προηγούνται μικρά σημάδια που δείχνουν ότι αρχίζουν να δυσφορούν.
Μπορεί να σταματήσουν να γουργουρίζουν, να στρέψουν τα αυτιά τους προς τα πίσω, να κουνήσουν νευρικά την ουρά τους, να γυρίσουν το κεφάλι προς τη βούρτσα ή να τεντώσουν το σώμα τους σαν να ετοιμάζονται να φύγουν.
Αν μάθουμε να αναγνωρίζουμε αυτά τα πρώιμα σημάδια και σταματάμε εγκαίρως, είναι πολύ πιο πιθανό η επόμενη προσπάθεια να κυλήσει ομαλά.
Επιμένουμε να λύσουμε έναν κόμπο εκείνη τη στιγμή
Όταν εντοπίσουμε έναν κόμπο, είναι φυσικό να θέλουμε να τον αφαιρέσουμε αμέσως. Όμως, αν χρειάζεται δύναμη για να λυθεί, κάθε προσπάθεια τραβά το δέρμα της γάτας και μπορεί να της προκαλέσει πόνο.
Αν ο κόμπος δεν φεύγει εύκολα, είναι προτιμότερο να σταματήσετε και να ζητήσετε τη συμβουλή του κτηνιάτρου ή ενός επαγγελματία groomer. Η χρήση ψαλιδιού στο σπίτι μπορεί να είναι επικίνδυνη, καθώς το δέρμα της γάτας είναι ιδιαίτερα λεπτό και τραυματίζεται πολύ πιο εύκολα απ’ όσο φανταζόμαστε.
Βιαζόμαστε να πετύχουμε αποτέλεσμα
Η εξοικείωση μιας γάτας με το βούρτσισμα δεν είναι αγώνας δρόμου. Κάποιες γάτες θα νιώσουν άνετα μέσα σε λίγες ημέρες. Άλλες μπορεί να χρειαστούν αρκετές εβδομάδες ή ακόμη και περισσότερο χρόνο, ιδιαίτερα αν έχουν βιώσει αρνητικές εμπειρίες στο παρελθόν.
Το σημαντικό δεν είναι πόσο γρήγορα θα φτάσετε στον στόχο, αλλά να μην καταστρέψετε την εμπιστοσύνη που χτίζετε στην πορεία.
Πότε πρέπει να μιλήσετε με τον κτηνίατρο;
Αν η γάτα σας αντιδρούσε πάντα στο βούρτσισμα, είναι πιθανό η συμπεριφορά της να σχετίζεται με την έλλειψη εξοικείωσης, τον φόβο ή κάποια δυσάρεστη εμπειρία.
Αν όμως η αντίδρασή της εμφανίστηκε ξαφνικά, ενώ μέχρι πρόσφατα δεχόταν το βούρτσισμα χωρίς πρόβλημα, αξίζει να διερευνηθεί αν υπάρχει κάποια υποκείμενη αιτία.
Ο πόνος, οι δερματικές παθήσεις, τα εξωτερικά παράσιτα, οι τραυματισμοί ή προβλήματα όπως η αρθρίτιδα μπορούν να κάνουν ακόμη και ένα απαλό άγγιγμα δυσάρεστο.
Αν, εκτός από την αντίδραση στο βούρτσισμα, παρατηρήσετε αλλαγές στο δέρμα ή στο τρίχωμα, έντονο γλείψιμο συγκεκριμένων σημείων, απώλεια τριχώματος, πληγές ή οποιαδήποτε άλλη αλλαγή στη συμπεριφορά της, είναι σημαντικό να απευθυνθείτε στον κτηνίατρο σας. Η έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό προβλημάτων που διαφορετικά θα περνούσαν απαρατήρητα.
Η εμπιστοσύνη χτίζεται, δεν επιβάλλεται
Το βούρτσισμα δεν χρειάζεται να είναι μια καθημερινή δοκιμασία ούτε για εσάς ούτε για τη γάτα σας. Όταν κατανοήσουμε γιατί αντιδρά και σεβαστούμε τα όριά της, έχουμε πολύ περισσότερες πιθανότητες να μετατρέψουμε αυτή τη διαδικασία σε μια ήρεμη εμπειρία που θα γίνεται χωρίς άγχος και πίεση.
Κάθε γάτα έχει τον δικό της χαρακτήρα, τις δικές της εμπειρίες και τον δικό της ρυθμό. Κάποιες θα αποδεχτούν τη βούρτσα σχεδόν αμέσως, ενώ άλλες θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα τα καταφέρουν.
Με υπομονή, θετική ενίσχυση και σεβασμό στα μηνύματα που μας στέλνει, το βούρτσισμα μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο από μια απλή περιποίηση του τριχώματος. Μπορεί να εξελιχθεί σε μια ακόμη ευκαιρία να ενισχύσετε τη σχέση εμπιστοσύνης που έχετε χτίσει με τη γάτα σας.
Πηγές:
- Rodan, I., Sundahl, E., Carney, H., Gagnon, A.C., Heath, S., Landsberg, G., Seksel, K., & Yin, S. (2011). AAFP and ISFM Feline-Friendly Handling Guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery
- Riemer, S., Heritier, C., Windschnurer, I., Pratsch, L., Arhant, C., & Affenzeller, N. (2021). A Review on Mitigating Fear and Aggression in Dogs and Cats in a Veterinary Setting. Animals
- Monteiro, B.P., & Steagall, P.V. (2019). Chronic pain in cats: Recent advances in clinical assessment. Journal of Feline Medicine and Surgery
- Enomoto, M., Lascelles, B.D.X., & Gruen, M.E. (2020). Development of a checklist for the detection of degenerative joint disease-associated pain in cats. Journal of Feline Medicine and Surgery
- Merck Veterinary Manual – Treatment of Behavior Problems in Cats
