Φαντάσου να ανοίγεις την πόρτα του σπιτιού σου και να βρίσκεις τη γάτα σου να σε περιμένει με ένα νεκρό ποντίκι ή ένα μικρό πουλί στο στόμα της. Για εκείνη μπορεί να είναι μια απολύτως φυσιολογική στιγμή της ημέρας. Για εσένα, όμως, η εικόνα μάλλον δεν είναι και τόσο ευχάριστη!
Αν η γάτα σου έχει πρόσβαση σε εξωτερικούς χώρους, ίσως έχεις ζήσει κι εσύ μια τέτοια στιγμή. Και πιθανότατα έχεις αναρωτηθεί γιατί σου φέρνει νεκρά ζώα, ενώ στο σπίτι την περιμένει καθημερινά ένα γεμάτο μπολ με φαγητό και δεν χρειάζεται να κυνηγήσει για να φάει.
Μήπως σου κάνει ένα δώρο; Μήπως θέλει να μοιραστεί μαζί σου τη λεία της ή προσπαθεί να σου μάθει να κυνηγάς; Αυτές είναι μερικές από τις εξηγήσεις που ακούμε συχνότερα. Η πραγματικότητα, όμως, είναι λίγο διαφορετική και έχει τις ρίζες της σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ένστικτα της γάτας.
Γιατί η γάτα κυνηγάει ακόμη κι όταν είναι χορτάτη;
Μπορεί σήμερα οι περισσότερες γάτες να μην χρειάζεται να κυνηγήσουν ούτε για μια μπουκιά φαγητό, όμως το κυνηγετικό τους ένστικτο παραμένει εξαιρετικά ισχυρό. Χιλιάδες χρόνια συμβίωσης με τον άνθρωπο δεν ήταν αρκετά για να εξαφανίσουν μια συμπεριφορά που ήταν απαραίτητη για την επιβίωσή τους.
Οι πρόγονοι της οικόσιτης γάτας κυνηγούσαν μικρά ζώα, όπως τρωκτικά και πουλιά, προκειμένου να εξασφαλίσουν την τροφή τους. Επειδή, όμως, δεν ήταν κάθε προσπάθεια επιτυχημένη, έπρεπε να εκμεταλλεύονται τις ευκαιρίες που παρουσιάζονταν. Αυτή η συμπεριφορά διατηρήθηκε και στις σημερινές γάτες, ακόμη κι όταν δεν έχουν πραγματική ανάγκη να αναζητήσουν τροφή.
Μια γάτα μπορεί, λοιπόν, να έχει μόλις τελειώσει το γεύμα της και λίγα λεπτά αργότερα να αρχίσει να παρακολουθεί ένα πουλί ή να κυνηγά ένα ποντίκι. Η κίνηση της πιθανής λείας, οι ήχοι της και η ευκαιρία να την πλησιάσει αθόρυβα μπορούν να ενεργοποιήσουν το κυνηγετικό της ένστικτο, ανεξάρτητα από το αν πεινάει.
Μάλιστα, μια επιστημονική ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε το 2021 στο περιοδικό Mammal Review επιβεβαιώνει ότι οι περισσότερες οικόσιτες γάτες διατηρούν την τάση να κυνηγούν, ακόμη κι όταν δεν χρειάζονται το κυνήγι για να τραφούν. Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Έξετερ εξηγούν ότι η συμπεριφορά αυτή επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η εξελικτική ιστορία της γάτας, η διατροφή, οι πρώτες εμπειρίες της ζωής της, η προσωπικότητα και το περιβάλλον στο οποίο ζει.
Γιατί η γάτα φέρνει τη λεία της στο σπίτι;
Αφού λοιπόν η γάτα κυνηγάει από ένστικτο, γιατί δεν αφήνει τη λεία της εκεί όπου την έπιασε; Γιατί μπαίνει στον κόπο να τη μεταφέρει μέχρι το σπίτι και πολλές φορές την αφήνει μπροστά στην πόρτα ή ακόμη και μέσα στο σαλόνι;
Μια πιθανή εξήγηση έχει να κάνει με το αίσθημα ασφάλειας. Για μια γάτα που ζει μαζί μας, το σπίτι είναι συνήθως το πιο γνώριμο και προστατευμένο μέρος της περιοχής της. Εκεί γνωρίζει κάθε γωνιά, αναγνωρίζει τις μυρωδιές και ξέρει πού μπορεί να αποσυρθεί αν κάτι την ενοχλήσει.
Όταν λοιπόν καταφέρνει να πιάσει ένα μικρό ζώο, μπορεί να προτιμήσει να το μεταφέρει εκεί όπου αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια. Με αυτόν τον τρόπο έχει τη δυνατότητα να ασχοληθεί με τη λεία της χωρίς την παρουσία άλλων ζώων που θα μπορούσαν να την πλησιάσουν ή να της την αρπάξουν.
Αυτή είναι και η εξήγηση που δίνει η βρετανική οργάνωση προστασίας γατών Cats Protection. Σύμφωνα με τους ειδικούς της, η γάτα μπορεί να μεταφέρει τη λεία της στο σπίτι επειδή το θεωρεί μέρος της ασφαλούς περιοχής της, όπου μπορεί να την καταναλώσει αν θελήσει ή να την αφήσει για αργότερα.
Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα γιατί κάθε γάτα επιλέγει να φέρει τη λεία της στο σπίτι. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ακριβώς τι την παρακινεί κάθε φορά, αλλά η αναζήτηση ενός ασφαλούς μέρους αποτελεί μια εύλογη εξήγηση.
Μήπως η γάτα μάς φέρνει δώρο;
Αυτή είναι ίσως η πιο γνωστή και αγαπημένη εξήγηση ανάμεσα στους γατογονιούς. Η γάτα μας επιστρέφει, αφήνει μπροστά μας ένα ποντίκι και εμείς σκεφτόμαστε ότι θέλει να μας προσφέρει κάτι ή να μας δείξει την αγάπη της.
Όσο τρυφερή κι αν ακούγεται αυτή η ερμηνεία, δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι γάτες φέρνουν νεκρά ζώα στους ανθρώπους με σκοπό να τους κάνουν ένα δώρο. Μπορεί να αφήνουν τη λεία τους κοντά μας επειδή βρισκόμαστε στον χώρο όπου αισθάνονται ασφαλείς, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι την προόριζαν ειδικά για εμάς.
Αυτό, φυσικά, δεν μειώνει σε τίποτα τον δεσμό που έχουμε με τη γάτα μας. Απλώς δεν χρειάζεται να αποδίδουμε ανθρώπινες προθέσεις σε κάθε της συμπεριφορά. Οι γάτες έχουν τους δικούς τους τρόπους να επικοινωνούν και να δημιουργούν σχέσεις μαζί μας, αλλά δεν λειτουργούν απαραίτητα όπως θα λειτουργούσαμε εμείς.
Και υπάρχει κάτι ακόμη που αξίζει να ξεκαθαρίσουμε. Το ότι μια γάτα φέρνει συχνά νεκρά ζώα στο σπίτι δεν σημαίνει ότι αγαπά περισσότερο τον κηδεμόνα της από μια άλλη που δεν έχει φέρει ποτέ τίποτα.
Προσπαθεί η γάτα να μας μάθει να κυνηγάμε;
Μια άλλη διαδεδομένη θεωρία υποστηρίζει ότι οι γάτες μάς φέρνουν νεκρά ή ζωντανά ζώα επειδή μας αντιμετωπίζουν σαν ανίκανους κυνηγούς και προσπαθούν να μας μάθουν πώς να εξασφαλίζουμε την τροφή μας.
Η ιδέα αυτή προέρχεται από μια πραγματική συμπεριφορά που παρατηρείται στις μητέρες γάτες. Καθώς τα γατάκια μεγαλώνουν, η μητέρα τους μπορεί να αρχίσει να τους φέρνει νεκρή και αργότερα ζωντανή λεία, δίνοντάς τους την ευκαιρία να εξοικειωθούν με το κυνήγι και να αναπτύξουν τις απαραίτητες δεξιότητες.
Η σημασία αυτής της διαδικασίας έχει μελετηθεί επιστημονικά. Το 1980, ο ερευνητής Tim Caro δημοσίευσε στο περιοδικό Behavioral and Neural Biology μια μελέτη για τον ρόλο της μητέρας και των πρώτων εμπειριών στην ανάπτυξη της κυνηγετικής συμπεριφοράς. Η έρευνα έδειξε ότι τα γατάκια μαθαίνουν να κυνηγούν καλύτερα όταν η μητέρα τους είναι κοντά και τα βοηθά να εξοικειωθούν με τη λεία τους.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι γάτες κάνουν το ίδιο και με εμάς. Δεν έχει αποδειχθεί ότι μας φέρνουν νεκρά ζώα επειδή θέλουν να μας μάθουν να κυνηγάμε. Είναι απλώς μια θεωρία που ακούγεται συχνά.
Γιατί σκοτώνει τη λεία της αλλά δεν την τρώει;
Ίσως έχεις παρατηρήσει ότι η γάτα σου μπορεί να αφιερώσει αρκετό χρόνο για να παρακολουθήσει και να πιάσει ένα μικρό ζώο, αλλά στη συνέχεια να το εγκαταλείψει χωρίς να το φάει. Αυτή η συμπεριφορά συχνά μας φαίνεται παράξενη. Αφού μπήκε σε όλη αυτή τη διαδικασία, γιατί τελικά δεν ενδιαφέρεται να φάει αυτό που έπιασε;
Η απάντηση βρίσκεται στο γεγονός ότι το κυνήγι και η πείνα δεν συνδέονται πάντα άμεσα μεταξύ τους. Η ανάγκη της γάτας να καταδιώξει μια πιθανή λεία μπορεί να εμφανιστεί ακόμη κι όταν είναι χορτάτη. Έτσι, μπορεί να ολοκληρώσει το κυνήγι, αλλά στη συνέχεια να μην έχει κανένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον να καταναλώσει το ζώο που έπιασε.
Μερικές φορές μπορεί να δούμε μια γάτα να πιάνει ένα ποντίκι, να το αφήνει και μετά να το ξανακυνηγά. Αν και φαίνεται σαν να παίζει μαζί του, μπορεί να υπάρχει ένας άλλος λόγος. Ένα ποντίκι που είναι ακόμη ζωντανό μπορεί να τη δαγκώσει στην προσπάθειά του να ξεφύγει. Γι’ αυτό η γάτα μπορεί να το αφήνει για λίγο και να περιμένει μέχρι να κουραστεί, ώστε να μπορέσει να το πιάσει με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, για μια πράξη που μπορούμε να ερμηνεύσουμε με ανθρώπινους όρους, όπως κακία ή η πρόθεση να προκαλέσει πόνο. Το κυνήγι είναι μια φυσική συμπεριφορά της γάτας, όσο δυσάρεστο κι αν είναι για εμάς να το παρακολουθούμε.
Δεν μου έχει φέρει ποτέ νεκρό ζώο. Σημαίνει ότι δεν κυνηγά;
Όχι απαραίτητα. Υπάρχουν γάτες που επιστρέφουν συχνά στο σπίτι με τη λεία τους και άλλες που δεν το κάνουν σχεδόν ποτέ. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δεύτερες δεν κυνηγούν, ιδιαίτερα αν έχουν τη δυνατότητα να κυκλοφορούν ελεύθερα σε εξωτερικούς χώρους.
Μια ενδιαφέρουσα μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2013 στο επιστημονικό περιοδικό Biological Conservation έδειξε ότι τα ζώα που μεταφέρουν οι γάτες στο σπίτι αποτελούν μόνο ένα μέρος της λείας που πραγματικά πιάνουν.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν 55 γάτες στην πολιτεία της Τζόρτζια, στις Ηνωμένες Πολιτείες, χρησιμοποιώντας μικρές κάμερες που κατέγραφαν τις εξωτερικές τους δραστηριότητες. Από τα ζώα που έπιασαν οι γάτες, μόλις το 23% μεταφέρθηκε στο σπίτι. Το 49% εγκαταλείφθηκε στο σημείο όπου είχε πιαστεί, ενώ το υπόλοιπο 28% καταναλώθηκε.
Αν και τα αποτελέσματα αφορούν τη συγκεκριμένη ομάδα γατών και δεν μπορούν να γενικευτούν σε όλες, μας βοηθούν να καταλάβουμε κάτι σημαντικό. Το ότι δεν βρίσκουμε νεκρά ζωάκια στην πόρτα μας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η γάτα μας δεν κυνηγά όταν βρίσκεται έξω.
Πρέπει να προσπαθήσουμε να περιορίσουμε το κυνήγι;
Το γεγονός ότι το κυνήγι είναι μια φυσιολογική συμπεριφορά δεν σημαίνει ότι πρέπει να το αφήνουμε ανεξέλεγκτο. Οι οικόσιτες γάτες μπορούν να επηρεάσουν τους πληθυσμούς μικρών άγριων ζώων, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου ζουν ευάλωτα είδη. Ένα πουλί ή ένα μικρό θηλαστικό που καταλήγει θήραμα δεν είναι απλώς ένα «παιχνίδι» για τη γάτα, αλλά ένα ζωντανό πλάσμα που αποτελεί μέρος του φυσικού περιβάλλοντος.
Υπάρχουν όμως και κίνδυνοι για την ίδια τη γάτα. Τα ζώα που κυνηγά μπορεί να μεταφέρουν παράσιτα ή να την τραυματίσουν όταν προσπαθήσουν να αμυνθούν. Επίσης, αν καταναλώσει ένα τρωκτικό που έχει εκτεθεί σε ποντικοφάρμακο, υπάρχει κίνδυνος δηλητηρίασης. Το πόσο σοβαρός είναι αυτός ο κίνδυνος εξαρτάται από την ουσία, την ποσότητα και τις συνθήκες της έκθεσης.
Για όλους αυτούς τους λόγους, έχει σημασία να περιορίζουμε τις ευκαιρίες της γάτας μας να κυνηγά πραγματικά ζώα, χωρίς όμως να παραβλέπουμε τις δικές της ανάγκες.
Μπορεί το παιχνίδι να μειώσει το κυνήγι;
Το παιχνίδι είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους να δώσουμε στη γάτα μας την ευκαιρία να εκφράσει την κυνηγετική της συμπεριφορά χωρίς να χρειαστεί να κυνηγήσει κάποιο πραγματικό ζώο.
Ένα καλάμι με παιχνίδι στην άκρη, ένα μικρό υφασμάτινο ποντικάκι ή κάποιο άλλο αντικείμενο που μπορεί να καταδιώξει της επιτρέπουν να κάνει αυτό που θα έκανε και στο κυνήγι. Να παρακολουθήσει, να πλησιάσει αθόρυβα, να τρέξει και τελικά να πιάσει τη «λεία» της. Το παιχνίδι γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον όταν οι κινήσεις μας θυμίζουν τις απρόβλεπτες κινήσεις ενός μικρού ζώου και αφήνουμε τη γάτα να το πιάσει.
Και εδώ υπάρχει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επιστημονική μελέτη. Το 2021, ερευνητές του Πανεπιστημίου του Έξετερ εξέτασαν κατά πόσο ορισμένες αλλαγές στην καθημερινότητα των γατών θα μπορούσαν να περιορίσουν τον αριθμό των άγριων ζώων που έπιαναν και μετέφεραν στο σπίτι.
Στην έρευνα συμμετείχαν 219 νοικοκυριά με συνολικά 355 γάτες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μόλις 5 έως 10 λεπτά καθημερινού διαδραστικού παιχνιδιού συνδέθηκαν με μείωση κατά 25% στον αριθμό των ζώων που οι γάτες έφερναν στο σπίτι, σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου και την περίοδο πριν από την παρέμβαση.
Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τη διατροφή. Στα νοικοκυριά όπου χορηγήθηκε συγκεκριμένη τροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες ζωικής προέλευσης και χωρίς δημητριακά, καταγράφηκε μείωση κατά 36% στα ζώα που μεταφέρονταν στο σπίτι. Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάθε τροφή με περισσότερη πρωτεΐνη θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα ή ότι χρειάζεται να αλλάξουμε τη διατροφή της γάτας μας. Οποιαδήποτε αλλαγή πρέπει να γίνεται με βάση τις διατροφικές της ανάγκες και, όπου χρειάζεται, με την καθοδήγηση κτηνιάτρου.
Τα αποτελέσματα αυτής της μελέτης είναι ενθαρρυντικά, γιατί δείχνουν ότι μπορούμε να επηρεάσουμε την κυνηγετική συμπεριφορά μιας γάτας μέσα από αλλαγές που ωφελούν και την ίδια. Χωρίς τιμωρίες και χωρίς να προσπαθούμε να καταπιέσουμε τα φυσικά της ένστικτα.
Τι γίνεται με τις γάτες που βγαίνουν έξω;
Το παιχνίδι μπορεί να βοηθήσει, αλλά δεν αποτελεί εγγύηση ότι μια γάτα θα σταματήσει να κυνηγά. Αν συνεχίζει να κυκλοφορεί ελεύθερα, οι ευκαιρίες να συναντήσει και να πιάσει μικρά ζώα εξακολουθούν να υπάρχουν.
Η πιο αποτελεσματική πρόληψη είναι να περιορίσουμε την ανεξέλεγκτη πρόσβασή της σε χώρους όπου μπορεί να κυνηγήσει. Ένας ασφαλώς περιφραγμένος εξωτερικός χώρος ή ένας ειδικά διαμορφωμένος χώρος για γάτες μπορεί να της επιτρέπει να απολαμβάνει τον καθαρό αέρα και τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την άγρια ζωή.
Αν η γάτα έχει συνηθίσει να περνά μεγάλο μέρος της ημέρας έξω, η αλλαγή αυτή χρειάζεται σωστό σχεδιασμό. Είναι σημαντικό να έχει μέσα στο σπίτι αρκετές ευκαιρίες για παιχνίδι, σκαρφάλωμα, εξερεύνηση και ξεκούραση. Ένα σπίτι μπορεί να προσφέρει πολλά ενδιαφέροντα ερεθίσματα σε μια γάτα, αρκεί να είναι διαμορφωμένο με βάση τις ανάγκες της και όχι αποκλειστικά τις δικές μας.
Τι πρέπει να κάνω όταν η γάτα μου φέρνει ένα νεκρό ζώο;
Το πρώτο και σημαντικότερο είναι να μην τη μαλώσουμε. Ακόμη κι αν η εικόνα μάς προκαλεί αναστάτωση ή στενοχώρια, η γάτα δεν έχει κάνει κάτι που θεωρεί λανθασμένο. Απλώς ακολούθησε μια συμπεριφορά βαθιά ριζωμένη στη φύση της.
Οι φωνές και οι τιμωρίες δεν θα εξαφανίσουν το κυνηγετικό της ένστικτο. Αντίθετα, μπορεί να την τρομάξουν και να επηρεάσουν αρνητικά τη σχέση μας μαζί της. Είναι προτιμότερο να παραμείνουμε ήρεμοι και να προσπαθήσουμε να την απομακρύνουμε από τη λεία της, χωρίς να τη φοβίσουμε.
Αν το ζώο είναι νεκρό, δεν πρέπει να το αγγίξουμε με γυμνά χέρια. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν πρόκειται για άγρια πτηνά, καθώς ορισμένα μπορεί να μεταφέρουν ασθένειες ακόμη κι αν δεν εμφανίζουν εμφανή συμπτώματα.
Αν η γάτα μας έχει φέρει ένα ζωντανό ζώο, η κατάσταση χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση. Πρώτα απομακρύνουμε τη γάτα, ώστε να μην το ξαναπιάσει, και στη συνέχεια επικοινωνούμε με κτηνίατρο ή με αρμόδιο κέντρο περίθαλψης άγριας ζωής για οδηγίες.
Ιδιαίτερα στην περίπτωση των πουλιών, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι είναι καλά μόνο και μόνο επειδή δεν βλέπουμε κάποιο τραύμα. Ακόμη και μια μικροσκοπική πληγή από τα δόντια της γάτας μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή λοίμωξη. Γι’ αυτό ένα πουλί που έχει πιαστεί από γάτα χρειάζεται άμεση φροντίδα από ειδικό, ακόμη κι αν φαίνεται ικανό να πετάξει.
Τέλος, αν η γάτα έχει καταναλώσει μέρος της λείας της, καλό είναι να επικοινωνήσουμε με τον κτηνίατρο, ώστε να εκτιμήσει αν υπάρχει ανάγκη για έλεγχο ή κάποια προληπτική ενέργεια. Αν υποψιαζόμαστε ότι το ζώο είχε εκτεθεί σε δηλητήριο, η επικοινωνία πρέπει να είναι άμεση, ακόμη κι αν η γάτα δεν παρουσιάζει συμπτώματα.
Ένας μικρός κυνηγός που μοιράζεται το σπίτι μας
Μπορεί η γάτα μας να έχει το αγαπημένο της μαξιλάρι, να κοιμάται δίπλα μας και να περιμένει ανυπόμονα το φαγητό της, όμως πίσω από αυτή την τόσο οικεία εικόνα εξακολουθεί να υπάρχει ένας μικρός κυνηγός.
Το να κατανοούμε αυτή την πλευρά της δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδεχόμαστε αδιαμαρτύρητα τις συνέπειες του κυνηγιού. Μπορούμε να σεβόμαστε τη φύση της και ταυτόχρονα να φροντίζουμε ώστε να μη βλάπτει άλλα ζώα.
Άλλωστε, η υπεύθυνη φροντίδα μιας γάτας δεν περιορίζεται στο να της προσφέρουμε τροφή, ασφάλεια και αγάπη. Σημαίνει να καταλαβαίνουμε τις συμπεριφορές της και να βρίσκουμε τρόπους να καλύπτουμε τις ανάγκες της, προστατεύοντας παράλληλα και τα υπόλοιπα ζώα με τα οποία μοιραζόμαστε τον κόσμο.
Επιστημονικές πηγές και βιβλιογραφία:
- Cecchetti, M., Crowley, S. L., & McDonald, R. A. (2021). Drivers and facilitators of hunting behaviour in domestic cats and options for management. Mammal Review.
- Cecchetti, M., Crowley, S. L., Goodwin, C. E. D., & McDonald, R. A. (2021). Provision of High Meat Content Food and Object Play Reduce Predation of Wild Animals by Domestic Cats Felis catus. Current Biology.
- Caro, T. M. (1980). Effects of the mother, object play, and adult experience on predation in cats. Behavioral and Neural Biology.
- Loyd, K. A. T., Hernandez, S. M., Carroll, J. P., Abernathy, K. J., & Marshall, G. J. (2013). Quantifying free-roaming domestic cat predation using animal-borne video cameras. Biological Conservation.
- Cats Protection (2024). Why cats bring dead animals.
- Cornell University College of Veterinary Medicine. Gastrointestinal Parasites of Cats και Poisons.
