Τι δείχνει, γιατί συμβαίνει και πώς μπορείς να τη βοηθήσεις
Το άγχος στη γάτα είναι πολύ πιο συχνό από όσο φανταζόμαστε. Το δύσκολο είναι ότι οι γάτες σπάνια το εκφράζουν με τρόπο που αναγνωρίζουμε εύκολα. Δεν θα έρθουν να ζητήσουν παρηγοριά ούτε θα δείξουν πάντα ξεκάθαρα ότι κάτι τις δυσκολεύει. Αντίθετα, συνήθως επικοινωνούν μέσα από μικρές αλλαγές στην καθημερινότητά τους.
Μια γάτα που ξαφνικά κρύβεται περισσότερο, γλείφεται επίμονα, αλλάζει συνήθειες γύρω από την άμμο ή δείχνει πιο νευρική από το συνηθισμένο, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι «δύσκολη» ή «παράξενη». Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να βιώνει ένταση ή ανασφάλεια.
Το χρόνιο στρες στη γάτα δεν επηρεάζει μόνο τη συμπεριφορά της. Έχει συνδεθεί με προβλήματα όπως η ιδιοπαθής κυστίτιδα, αλλά και με αγχώδεις συμπεριφορές όπως η υπερβολική περιποίηση του τριχώματος, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε αραίωση του τριχώματος ή ψυχογενή αλωπεκία.
Γι’ αυτό έχει σημασία να μάθουμε να αναγνωρίζουμε έγκαιρα τα σημάδια που μπορεί να σχετίζονται με άγχος στη γάτα και να δημιουργούμε ένα περιβάλλον που να κάνει τη γάτα να νιώθει ασφάλεια.
Κύρια σημάδια άγχους στη γάτα:
Αλλαγές στη συμπεριφορά χρήσης της άμμου
Ένα από τα πιο συχνά αλλά και πιο παρεξηγημένα σημάδια είναι οι αλλαγές γύρω από την άμμο. Μια γάτα μπορεί να διστάζει να μπει, να πηγαίνει συχνά χωρίς αποτέλεσμα, να σκάβει υπερβολικά ή να αρχίσει να κάνει ατυχήματα εκτός λεκάνης.
Αυτό δεν σημαίνει πάντα πρόβλημα συμπεριφοράς. Όταν μια γάτα αγχώνεται, μπορεί να νιώθει ανασφάλεια στον χώρο της άμμου, ειδικά αν υπάρχουν θόρυβοι, συνεχείς ενοχλήσεις ή άλλη γάτα που περιορίζει την πρόσβαση. Παράλληλα, χρειάζεται πάντα να αποκλείεται πιθανό ιατρικό αίτιο, όπως κυστίτιδα.
Υπερβολικό γλείψιμο (υπερ-περιποίηση) που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε ψυχογενή αλωπεκία
Το grooming είναι φυσιολογικό μέρος της ζωής μιας γάτας. Όταν όμως γίνεται επίμονο και επαναλαμβανόμενο, μέχρι να εμφανιστούν αραιώσεις στο τρίχωμα ή ερεθισμοί στο δέρμα, μπορεί να αποτελεί μορφή αγχώδους συμπεριφοράς στη γάτα.
Το υπερβολικό γλείψιμο στη γάτα δεν σημαίνει πάντα ψυχολογική αιτία, όμως είναι ένα από τα σημάδια που αξίζει να αξιολογούνται συνολικά.
Απόκρυψη και απομόνωση
Όταν μια γάτα νιώθει ανασφάλεια, συχνά αναζητά ήσυχα και προστατευμένα σημεία. Μπορεί να περνά περισσότερο χρόνο κάτω από κρεβάτια, πίσω από καναπέδες ή σε μέρη που συνήθως δεν επέλεγε.
Η συμπεριφορά αυτή γίνεται συχνά πιο έντονη μετά από αλλαγές στο σπίτι, παρουσία επισκεπτών ή αλλαγές στη ρουτίνα της.
Αλλαγές στην όρεξη
Το άγχος μπορεί να επηρεάσει τη σχέση της γάτας με το φαγητό. Ορισμένες γάτες τρώνε λιγότερο, ενώ άλλες στρέφονται περισσότερο στο φαγητό.
Οι αλλαγές στη συμπεριφορά της γάτας γύρω από το φαγητό δεν πρέπει να αγνοούνται, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται ξαφνικά ή συνοδεύονται από άλλα σημάδια.
Επιθετικότητα ή ευερεθιστότητα
Μερικές φορές το στρες δεν μοιάζει με φόβο αλλά με εκνευρισμό. Η γάτα μπορεί να γίνει πιο εύθικτη, να απομακρύνεται πιο εύκολα, να αντιδρά με προειδοποιητικά δαγκώματα ή να δείχνει ένταση στη στάση του σώματος.
Συχνά δεν πρόκειται για «κακή συμπεριφορά», αλλά για προσπάθεια να δημιουργήσει απόσταση από κάτι που την πιέζει.
Φωνητικές εκφράσεις (νιαουρίσματα, κλάματα)
Κάποιες γάτες όταν νιώθουν ένταση αρχίζουν να νιαουρίζουν περισσότερο ή να κάνουν ήχους που δεν συνήθιζαν.
Ιδιαίτερα όταν αυτό εμφανίζεται ξαφνικά, αξίζει να εξετάζεται αν υπάρχει κάποια αλλαγή στο περιβάλλον ή στην καθημερινότητά τους.
Αλλαγές στη στάση σώματος
Το σώμα της γάτας πολλές φορές μιλά πριν από τη συμπεριφορά. Χαμηλωμένο κεφάλι, ουρά κολλημένη στο σώμα, συνεχές τίναγμα της ουράς ή μια γενική εικόνα έντασης μπορούν να αποτελούν σημάδια άγχους στη γάτα.
Καταστροφική συμπεριφορά
Ξύσιμο σε έπιπλα, νευρικό παιχνίδι ή ρίξιμο αντικειμένων μπορεί να λειτουργούν ως τρόπος εκτόνωσης. Δεν είναι απαραίτητα ανυπακοή. Πολλές φορές είναι ένας τρόπος διαχείρισης έντασης.
Γιατί αγχώνεται η γάτα;
Το άγχος συνήθως δεν έχει μία μόνο αιτία. Μπορεί να σχετίζεται με αλλαγές στο σπίτι (μετακόμιση, νέα έπιπλα, νέος άνθρωπος ή κατοικίδιο), έλλειψη περιβαλλοντικού εμπλουτισμού (η γάτα βαριέται, δεν έχει κίνητρα), ανταγωνισμό πόρων σε σπίτια με πολλές γάτες, θορύβους (π.χ. καταιγίδες, πυροτεχνήματα, εργοτάξια), απώλεια αγαπημένου ανθρώπου ή ακόμη και με πόνο και υποκείμενα ιατρικά προβλήματα.
Μερικές φορές είναι πολλές μικρές αλλαγές μαζί που κάνουν τη γάτα να νιώθει ότι έχει χάσει τον έλεγχο του χώρου της.
Πώς μπορείς να βοηθήσεις μια γάτα με άγχος
Η σταθερή ρουτίνα βοηθά πολλές γάτες να νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια. Σταθερά ωράρια στο φαγητό, στο παιχνίδι και στη δική σου παρουσία κάνουν την καθημερινότητα πιο προβλέψιμη και μειώνουν την ένταση, ειδικά σε γάτες που αγχώνονται εύκολα με τις αλλαγές.
Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχουν μέσα στο σπίτι σημεία όπου η γάτα μπορεί να απομονωθεί χωρίς να ενοχλείται. Μικρές κρυψώνες, κουτιά, ράφια, ψηλά σημεία και κρεβατάκια-φωλιές της δίνουν τη δυνατότητα να αποσυρθεί όταν νιώθει πίεση. Για μια γάτα, το να έχει επιλογές στον χώρο της είναι βασικό στοιχείο ασφάλειας.
Οι βασικές της ανάγκες πρέπει επίσης να καλύπτονται σωστά: καθαρή άμμος, ήσυχο σημείο για φαγητό, δροσερό και προσβάσιμο νερό, ονυχοδρόμια σε διαφορετικά σημεία και καθημερινός εμπλουτισμός. Ακόμη και 10–15 λεπτά διαδραστικού παιχνιδιού μέσα στην ημέρα, με καλάμι, ποντικάκι ή άλλο παιχνίδι που μιμείται το κυνήγι, μπορούν να βοηθήσουν στη φυσική εκτόνωση της έντασης και να μειώσουν ανεπιθύμητες συμπεριφορές.
Παράλληλα, προσπάθησε να περιορίζεις τα στρεσογόνα ερεθίσματα όπου μπορείς. Σε ώρες έντονου θορύβου, όπως καταιγίδες, πυροτεχνήματα, φασαρία από δρόμο ή εργασίες, μπορεί να βοηθήσει να κλείνεις τα παράθυρα, να μειώνεις τους εξωτερικούς ήχους, να βάζεις ήπια μουσική χαμηλής έντασης και να της προσφέρεις ένα ήσυχο σημείο όπου μπορεί να νιώθει προστατευμένη.
Υπάρχουν επίσης ήπια υποστηρικτικά προϊόντα, όπως φερομόνες ή συμπληρώματα, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να βοηθήσουν τη γάτα να ηρεμήσει. Η χρήση τους όμως πρέπει να γίνεται μόνο μετά από καθοδήγηση κτηνιάτρου, ώστε να επιλεγεί το κατάλληλο προϊόν και η σωστή δοσολογία. Δεν αντικαθιστούν την αντιμετώπιση της αιτίας, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν βοηθητικά στην καθημερινή διαχείριση του άγχους.
Η τιμωρία, αντίθετα, σχεδόν ποτέ δεν βοηθά. Συνήθως αυξάνει την ανασφάλεια και κάνει τη γάτα να συνδέει ακόμη περισσότερο το περιβάλλον ή τον άνθρωπο με πίεση. Η γάτα χρειάζεται καθοδήγηση, σταθερότητα και ασφάλεια, όχι φωνές ή θυμό.
Αν υπάρχουν ατυχήματα εκτός άμμου, υπερβολικό γλείψιμο, ξαφνική επιθετικότητα ή έντονη αλλαγή στη συμπεριφορά, χρειάζεται κτηνιατρική εκτίμηση. Πριν θεωρήσουμε ότι κάτι είναι «άγχος», πρέπει πάντα να αποκλείεται πιθανό ιατρικό αίτιο.
Τελική σκέψη
Το άγχος στη γάτα δεν είναι ποτέ «καπρίτσιο» ή «κακή συμπεριφορά».
Είναι ένας τρόπος επικοινωνίας. Ένας πιο σιωπηλός τρόπος να μας δείξει ότι κάτι έχει αλλάξει, κάτι την πιέζει ή κάτι την κάνει να μην νιώθει ασφαλής.
Όσο πιο νωρίς αναγνωρίσουμε τα σημάδια που μπορεί να σχετίζονται με άγχος στη γάτα, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχουμε να τη βοηθήσουμε να ξαναβρεί την ισορροπία της.
Πηγές:
- Amat M., Camps T., Manteca X. (2016). Stress in owned cats: behavioural changes and welfare implications. Journal of Feline Medicine and Surgery, 18(8), 577–586.
- Buffington C.A.T. (2011). Stress and feline health. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 41(5), 1191–1209.
- Sawyer L.S., Moon-Fanelli A.A., Dodman N.H. (1999). Psychogenic alopecia in cats: 11 cases (1993–1996). Journal of the American Veterinary Medical Association, 214(1), 71–74.
- Buffington C.A.T., Westropp J.L., Chew D.J., Bolus R.R. (2006). Evaluation of the effects of stress in cats with idiopathic cystitis. American Journal of Veterinary Research, 67(4), 731–736
