Επιστημονικός έλεγχος άρθρου: Σκρέκας Βαλάντης, DVM, Κτηνίατρος
Αν ζεις με γάτα, είναι πολύ πιθανό κάποια στιγμή να έχεις βρει στο πάτωμα μια συμπαγή μάζα από τρίχες που έχει αποβάλει με εμετό. Οι τριχόμπαλες είναι τόσο στενά συνδεδεμένες με τις γάτες, ώστε συχνά τις αντιμετωπίζουμε σαν ένα απολύτως φυσιολογικό κομμάτι της ζωής τους. Στην πραγματικότητα όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.
Μια τριχόμπαλα που εμφανίζεται περιστασιακά σε μια κατά τα άλλα υγιή γάτα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Αν όμως αρχίσει να συμβαίνει συχνά, αν τα επεισόδια γίνονται πιο συχνά σε σχέση με το παρελθόν ή αν συνοδεύονται από εμετούς, αλλαγές στην όρεξη, απώλεια βάρους ή άλλα συμπτώματα, τότε αξίζει να αναζητήσουμε τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από αυτά. Οι συχνές τριχόμπαλες δεν είναι πάντα απλώς αποτέλεσμα της περιποίησης του τριχώματος.
Πώς δημιουργούνται οι τριχόμπαλες;
Οι γάτες αφιερώνουν σημαντικό μέρος της καθημερινότητας τους στην περιποίηση του τριχώματός τους. Η τραχιά επιφάνεια της γλώσσας τους απομακρύνει τις νεκρές και χαλαρές τρίχες, ένα μέρος από τις οποίες αναπόφευκτα καταπίνεται.
Η τρίχα δεν χωνεύεται. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, μεγάλο μέρος της περνά μέσα από το γαστρεντερικό σύστημα και αποβάλλεται με τα κόπρανα. Κάποιες φορές όμως οι τρίχες παραμένουν στο στομάχι, συγκεντρώνονται μεταξύ τους και σχηματίζουν μια συμπαγή μάζα, την τριχόμπαλα, την οποία η γάτα μπορεί στη συνέχεια να αποβάλει με εμετό.
Παρά το όνομα «τριχόμπαλα», αυτό που βλέπουμε συνήθως δεν έχει σχήμα μπάλας. Συχνά είναι μια επιμήκης, κυλινδρική μάζα από συμπιεσμένες τρίχες, επειδή έχει πάρει το σχήμα του οισοφάγου κατά την αποβολή της. Μπορεί επίσης να είναι αναμεμειγμένη με γαστρικά υγρά ή μικρή ποσότητα τροφής.
Γιατί κάποιες γάτες εμφανίζουν περισσότερες τριχόμπαλες;
Δεν καταπίνουν όλες οι γάτες την ίδια ποσότητα τρίχας ούτε διαχειρίζεται κάθε οργανισμός τις τρίχες με τον ίδιο τρόπο. Οι μακρύτριχες γάτες μπορεί να καταπίνουν μεγαλύτερη ποσότητα κατά την περιποίησή τους, ενώ η έντονη τριχόπτωση μπορεί επίσης να αυξήσει τις τρίχες που φτάνουν στο πεπτικό σύστημα.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πλευρά που συχνά παραβλέπεται. Αν μια γάτα γλείφεται πολύ περισσότερο από το φυσιολογικό, θα καταπίνει αντίστοιχα περισσότερες τρίχες. Το υπερβολικό grooming μπορεί να σχετίζεται με δερματικά προβλήματα, φαγούρα, παράσιτα, πόνο ή συμπεριφορικούς παράγοντες. Επομένως, όταν μαζί με τις τριχόμπαλες παρατηρούμε αραίωση του τριχώματος, περιοχές χωρίς τρίχωμα ή επίμονο γλείψιμο συγκεκριμένων σημείων, αξίζει να αναζητηθεί και η αιτία της αυξημένης περιποίησης.
Η κινητικότητα του γαστρεντερικού συστήματος παίζει επίσης ρόλο. Οι τρίχες που καταπίνονται πρέπει φυσιολογικά να συνεχίσουν την πορεία τους μέσα στο έντερο. Όταν αυτό δεν συμβαίνει αποτελεσματικά, μπορεί να αυξηθεί η πιθανότητα συσσώρευσής τους. Γι’ αυτό οι συχνές τριχόμπαλες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται πάντα ως η ίδια η πάθηση, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελούν ένδειξη ότι κάτι άλλο συμβαίνει στο πεπτικό σύστημα.
Πόσο συχνά θεωρείται φυσιολογικό;
Εδώ χρειάζεται προσοχή, γιατί δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός που να ισχύει για κάθε γάτα. Η περιστασιακή αποβολή μιας τριχόμπαλας μπορεί να συμβεί χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Όταν όμως οι τριχόμπαλες εμφανίζονται συχνά ή αρχίζουν να εμφανίζονται συχνότερα από ό,τι στο παρελθόν, δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι οφείλονται απλώς στη φυσιολογική περιποίηση του τριχώματος. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι καλό να το συζητήσουμε με τον κτηνίατρο, ιδιαίτερα αν υπάρχουν και επαναλαμβανόμενα επεισόδια εμετού ή άλλα συμπτώματα.
Περισσότερο από έναν συγκεκριμένο αριθμό, έχει σημασία η αλλαγή στο συνηθισμένο μοτίβο της δικής σου γάτας. Αν μια γάτα που σπάνια εμφάνιζε τριχόμπαλες αρχίζει ξαφνικά να τις αποβάλλει συχνά, αν τα επεισόδια αυξάνονται σταδιακά ή αν συνοδεύονται από απώλεια βάρους, αλλαγές στην όρεξη, διάρροια ή άλλες γαστρεντερικές ενοχλήσεις, υπάρχει λόγος για περαιτέρω διερεύνηση.
Όταν αυτό που μοιάζει με προσπάθεια αποβολής τριχόμπαλας είναι τελικά κάτι άλλο
Δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβουμε τι ακριβώς συμβαίνει όταν μια γάτα χαμηλώνει το σώμα της, τεντώνει τον λαιμό της και κάνει επαναλαμβανόμενες κινήσεις. Μπορεί να δίνει την εντύπωση ότι προσπαθεί να αποβάλει μια τριχόμπαλα, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να βήχει. Ο βήχας στις γάτες μπορεί εύκολα να μπερδευτεί με την προσπάθεια για εμετό, παρόλο που πρόκειται για δύο διαφορετικούς μηχανισμούς, ο εμετός αφορά το πεπτικό σύστημα, ενώ ο βήχας προέρχεται από το αναπνευστικό.
Αυτό έχει σημασία γιατί ένας επαναλαμβανόμενος βήχας μπορεί να σχετίζεται με παθήσεις του αναπνευστικού, όπως το άσθμα ή η χρόνια βρογχίτιδα, και να παρερμηνεύεται για μεγάλο διάστημα ως «τριχόμπαλα που δεν βγαίνει». Αν λοιπόν η γάτα μας παρουσιάζει συχνά τέτοια επεισόδια, ιδιαίτερα όταν δεν αποβάλλονται τρίχες, δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι η αιτία είναι μια τριχόμπαλα.
Επειδή μάλιστα η περιγραφή ενός τέτοιου επεισοδίου με λόγια δεν είναι πάντα εύκολη, ένα σύντομο βίντεο μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο. Αν μπορούμε τραβάμε ένα βίντεο τη γάτα μας τη στιγμή που έχει ένα τέτοιο επεισόδιο και το δείχνουμε στον κτηνίατρο, ώστε να τον βοηθήσουμε να αξιολογήσει αν αυτό που παρατηρούμε μοιάζει περισσότερο με βήχα, εμετό ή κάτι διαφορετικό.
Μπορεί μια τριχόμπαλα να γίνει επικίνδυνη;
Στις περισσότερες περιπτώσεις οι τρίχες είτε περνούν μέσα από το πεπτικό σύστημα είτε αποβάλλονται. Σπανιότερα όμως μια μεγάλη και συμπαγής μάζα τριχών μπορεί να παραμείνει στο στομάχι ή να δημιουργήσει απόφραξη του πεπτικού συστήματος. Μια τέτοια κατάσταση μπορεί να είναι σοβαρή και να χρειάζεται άμεση κτηνιατρική αντιμετώπιση.
Προειδοποιητικά σημάδια είναι οι επαναλαμβανόμενες άκαρπες προσπάθειες για εμετό, οι συνεχόμενοι εμετοί, η σημαντική μείωση ή απώλεια της όρεξης, ο λήθαργος και γενικότερα μια εμφανής αλλαγή στη συμπεριφορά ή στην κατάσταση της γάτας. Σε αυτή την περίπτωση δεν περιμένουμε απλώς «να βγει η τριχόμπαλα», αλλά επικοινωνούμε με τον κτηνίατρο.
Τι μπορούμε να κάνουμε για να μειώσουμε τις τριχόμπαλες;
Η τακτική περιποίηση του τριχώματος είναι ίσως το πιο απλό μέτρο που μπορούμε να πάρουμε. Με το βούρτσισμα αφαιρούμε μέρος των χαλαρών και νεκρών τριχών πριν προλάβει να τις καταπιεί η γάτα κατά το grooming. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε μακρύτριχες γάτες, σε περιόδους αυξημένης τριχόπτωσης αλλά και σε ηλικιωμένες γάτες που μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο να περιποιηθούν αποτελεσματικά ολόκληρο το σώμα τους.
Το βούρτσισμα όμως πρέπει να προσαρμόζεται στη γάτα. Δεν έχει νόημα μια διαδικασία που την αγχώνει ή οδηγεί σε μάχη κάθε φορά που εμφανίζεται η βούρτσα. Μικρές, ήρεμες συνεδρίες, με ένα κατάλληλο εργαλείο για τον τύπο του τριχώματος και σταδιακή εξοικείωση, είναι συνήθως πολύ πιο χρήσιμες από μια έντονη προσπάθεια να αφαιρεθεί όσο το δυνατόν περισσότερο τρίχωμα σε μία φορά.
Υπάρχουν επίσης τροφές και προϊόντα που διατίθενται ειδικά για τον έλεγχο των τριχόμπαλων. Ορισμένες δίαιτες χρησιμοποιούν διαφορετικές πηγές ή ποσότητες φυτικών ινών με στόχο να διευκολύνουν τη μεταφορά της τρίχας μέσα από το πεπτικό σύστημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε γάτα που αποβάλλει τριχόμπαλες χρειάζεται ειδική τροφή ή κάποιο συμπλήρωμα. Η επιλογή πρέπει να γίνεται με βάση τη συνολική διατροφή και τις ανάγκες της συγκεκριμένης γάτας και, όταν υπάρχει συχνό πρόβλημα, σε συνεννόηση με τον κτηνίατρο.
Πότε πρέπει να απευθυνθείς στον κτηνίατρο;
Μια περιστασιακή τριχόμπαλα σε μια γάτα που κατά τα άλλα είναι καλά δεν αποτελεί συνήθως λόγο πανικού. Αυτό που αλλάζει την εικόνα είναι η συχνότητα και, κυρίως, ό,τι άλλο συμβαίνει μαζί της.
Αν οι τριχόμπαλες εμφανίζονται συχνά ή έχουν αυξηθεί σε σχέση με το παρελθόν, αν η γάτα κάνει επαναλαμβανόμενες προσπάθειες για εμετό χωρίς να αποβάλλει τίποτα, αν υπάρχουν συνεχείς εμετοί, απώλεια όρεξης ή βάρους, διάρροια, λήθαργος ή αλλαγές στις συνήθειές της, χρειάζεται κτηνιατρική αξιολόγηση.
Το ίδιο ισχύει αν παρατηρούμε έντονο ή υπερβολικό γλείψιμο, αραίωση του τριχώματος ή περιοχές χωρίς τρίχες. Σε αυτή την περίπτωση δεν μας ενδιαφέρουν μόνο οι τριχόμπαλες, αλλά και ο λόγος για τον οποίο η γάτα καταπίνει περισσότερη τρίχα από το συνηθισμένο.
Και αν αυτό που βλέπουμε μοιάζει περισσότερο με επαναλαμβανόμενο βήχα παρά με εμετό, ιδιαίτερα όταν δεν αποβάλλονται ποτέ τρίχες, χρειάζεται επίσης κτηνιατρική εξέταση. Το «προσπαθεί να βγάλει τριχόμπαλα» δεν πρέπει να γίνεται η εύκολη εξήγηση για κάθε επεισόδιο βήχα ή τάσης για εμετό.
Τι δεν πρέπει να κάνουμε μόνοι μας
Δεν χορηγούμε αυθαίρετα προϊόντα ή σκευάσματα επειδή διαβάσαμε ότι θα βοηθήσουν την τριχόμπαλα να «γλιστρήσει». Αν οι τριχόμπαλες αποτελούν πραγματικό πρόβλημα, πρώτα χρειάζεται να καταλάβουμε γιατί εμφανίζονται τόσο συχνά και στη συνέχεια να επιλεγεί η κατάλληλη αντιμετώπιση για τη συγκεκριμένη γάτα.
Ακόμη σημαντικότερο, δεν αντιμετωπίζουμε για εβδομάδες επαναλαμβανόμενους εμετούς ή άκαρπες προσπάθειες για εμετό με πάστες και προϊόντα για τριχόμπαλες χωρίς κτηνιατρικό έλεγχο. Έτσι υπάρχει κίνδυνος να καθυστερήσει η διάγνωση μιας διαφορετικής γαστρεντερικής ή ακόμη και αναπνευστικής πάθησης.
Συμπέρασμα
Οι τρίχες αποτελούν αναπόφευκτο κομμάτι της καθημερινής περιποίησης μιας γάτας και η περιστασιακή αποβολή μιας τριχόμπαλας μπορεί να συμβεί χωρίς να σημαίνει ότι υπάρχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι συχνές τριχόμπαλες πρέπει να θεωρούνται φυσιολογικές ή ότι κάθε επεισόδιο που μοιάζει με προσπάθεια αποβολής τριχόμπαλας οφείλεται πράγματι σε αυτήν.
Το σημαντικό είναι να παρατηρούμε αν κάτι αλλάζει. Αν οι τριχόμπαλες γίνονται συχνότερες, αν εμφανίζονται άλλα γαστρεντερικά συμπτώματα, αν η γάτα γλείφεται υπερβολικά ή αν προσπαθεί επανειλημμένα να αποβάλει κάτι χωρίς αποτέλεσμα, η εικόνα αξίζει να διερευνηθεί.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο που πρέπει να κρατήσουμε, πως η τριχόμπαλα είναι αυτό που βλέπουμε. Δεν είναι πάντα η εξήγηση για το γιατί συνέβη. Μερικές φορές η πραγματικά χρήσιμη ερώτηση δεν είναι «πώς θα σταματήσουμε τις τριχόμπαλες;», αλλά «γιατί η γάτα μας άρχισε να τις εμφανίζει τόσο συχνά;».
*Το περιεχόμενο του άρθρου έχει ελεγχθεί σύμφωνα με σύγχρονη κτηνιατρική βιβλιογραφία και διεθνείς feline guidelines.
