Ακόμη κι όταν αγαπάμε τη γάτα μας και θέλουμε πραγματικά το καλύτερο για εκείνη, μπορεί χωρίς να το καταλαβαίνουμε να κάνουμε πράγματα που την πιέζουν, τη φοβίζουν ή απλώς δεν ταιριάζουν στις φυσικές της ανάγκες. Τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει κακή πρόθεση. Απλώς βλέπουμε κάποιες συμπεριφορές μέσα από τη δική μας, ανθρώπινη οπτική και περιμένουμε από τη γάτα να αντιδράσει όπως θα αντιδρούσαμε εμείς.
Το τι δεν πρέπει να κάνεις στη γάτα σου δεν περιορίζεται λοιπόν στα προφανή. Αφορά και μικρές καθημερινές συνήθειες, όπως τον τρόπο που τη χαϊδεύουμε, το πώς αντιδρούμε όταν κάνει κάτι που δεν θέλουμε, το πού τοποθετούμε την αμμοδόχο της ή ακόμη και το αν της αφήνουμε πραγματικά τη δυνατότητα να απομακρυνθεί όταν το χρειάζεται. Ας δούμε εννέα πράγματα που καλό είναι να αποφεύγουμε και, κυρίως, γιατί έχουν σημασία για τη γάτα μας.
1. Μην την τιμωρείς όταν κάνει κάτι που δεν θέλεις
Οι φωνές, ο ψεκασμός με νερό ή οποιαδήποτε άλλη μορφή τιμωρίας δεν βοηθούν τη γάτα να καταλάβει τι ακριβώς περιμένουμε από εκείνη. Αν, για παράδειγμα, ανεβαίνει στον πάγκο και κάθε φορά που τη βλέπουμε της φωνάζουμε,μπορεί να συνδέσει την παρουσία εκείνη τη στιγμή με κάτι δυσάρεστο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι καταλαβαίνει πως ο πάγκος είναι «απαγορευμένος» ή ότι θα σταματήσει να ανεβαίνει όταν δεν είμαστε εκεί.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η τιμωρία μπορεί να δημιουργήσει φόβο ή ανασφάλεια απέναντί μας χωρίς να λύνει την αιτία της συμπεριφοράς. Αν ξύνει τον καναπέ, χρειάζεται κατάλληλο ονυχοδρόμιο σε σωστό σημείο. Αν ανεβαίνει ψηλά, πιθανότατα χρειάζεται δικές της υπερυψωμένες επιφάνειες. Αν μας ξυπνά τη νύχτα, πρέπει να εξετάσουμε τη συνολική καθημερινή της ρουτίνα. Η πιο αποτελεσματική προσέγγιση είναι να προσπαθούμε να καταλάβουμε τι ανάγκη εξυπηρετεί μια συμπεριφορά και να της δίνουμε μια κατάλληλη εναλλακτική.
2. Μην την αναγκάζεις να δεχτεί χάδια ή αγκαλιά
Δεν έχουν όλες οι γάτες την ίδια σχέση με τη σωματική επαφή. Κάποιες μπορούν να περάσουν πολλή ώρα στην αγκαλιά μας, ενώ άλλες προτιμούν λίγα χάδια και μετά θέλουν τον χώρο τους. Ακόμη όμως και μια γάτα που γενικά αγαπά την ανθρώπινη επαφή δεν σημαίνει ότι θέλει χάδια κάθε στιγμή της ημέρας ή ότι απολαμβάνει να την κρατάμε όταν εκείνη προσπαθεί να απομακρυνθεί.
Συνήθως η γάτα μάς δίνει μικρά σημάδια πριν φτάσει στο σημείο να μας δαγκώσει ή να μας χτυπήσει με το πόδι. Μπορεί να στρέψει το κεφάλι της, να μετακινήσει το σώμα της, να κουνήσει πιο έντονα την ουρά ή να προσπαθήσει απλώς να φύγει. Όταν σεβόμαστε αυτά τα πρώτα σημάδια, της δείχνουμε ότι έχει έλεγχο πάνω στην επαφή μαζί μας. Και αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό για την εμπιστοσύνη που νιώθει απέναντι μας από το να επιμένουμε σε μια αγκαλιά επειδή εμείς θέλουμε να συνεχιστεί.
3. Μην την τραβάς από την κρυψώνα της χωρίς λόγο
Οι κρυψώνες δεν είναι ένα μέρος στο οποίο η γάτα «κακομαθαίνει». Είναι φυσικό και απαραίτητο κομμάτι του περιβάλλοντός της. Ένα κουτί, ένα σημείο κάτω από το κρεβάτι ή μια ήσυχη γωνιά μπορεί να λειτουργεί ως ασφαλής χώρος όπου ξεκουράζεται, απομακρύνεται από θορύβους ή επισκέπτες και γενικά βρίσκει λίγη ησυχία όταν τη χρειάζεται.
Αν κάθε φορά που κρύβεται απλώνουμε το χέρι μας και την τραβάμε έξω, της αφαιρούμε ουσιαστικά τη δυνατότητα να επιλέξει πότε θέλει να συμμετέχει σε όσα συμβαίνουν γύρω της. Υπάρχουν φυσικά περιπτώσεις όπου πρέπει να τη μετακινήσουμε για λόγους ασφάλειας ή ανάγκης, αλλά στην καθημερινότητα είναι προτιμότερο να γνωρίζει ότι διαθέτει τουλάχιστον ένα σημείο όπου μπορεί να αποσυρθεί χωρίς να την ενοχλήσει κανείς.
4. Μην χρησιμοποιείς τα χέρια σου σαν παιχνίδι
Ένα μικρό γατάκι που αρπάζει τα δάχτυλά μας μπορεί να φαίνεται χαριτωμένο, όμως όσο μεγαλώνει αλλάζουν τόσο η δύναμή του όσο και ο τρόπος που χρησιμοποιεί τα δόντια και τα νύχια του. Όταν παίζουμε μαζί του χρησιμοποιώντας τα χέρια μας σαν «θήραμα», ουσιαστικά του μαθαίνουμε ότι είναι αποδεκτό να κυνηγά, να αρπάζει και να δαγκώνει ανθρώπινα χέρια στο πλαίσιο του παιχνιδιού.
Είναι πολύ πιο ξεκάθαρο για τη γάτα να χρησιμοποιούμε παιχνίδια που δημιουργούν απόσταση ανάμεσα στο σώμα μας και σε αυτό που κυνηγά, όπως ένα καλάμι ή ένα άλλο ασφαλές διαδραστικό παιχνίδι. Έτσι μπορεί να εκφράσει φυσικές συμπεριφορές καταδίωξης και σύλληψης χωρίς να συνδέει τα χέρια μας με το κυνήγι. Τα χέρια μας καλό είναι να συνδέονται κυρίως με χάδια, φροντίδα, τροφή και ήρεμη επαφή, όχι με μια κατάσταση στην οποία άλλοτε επιτρέπεται να τα δαγκώνει και άλλοτε όχι.
5. Μην κόβεις τα μουστάκια της
Τα μουστάκια της γάτας δεν είναι απλώς μακριές τρίχες που υπάρχουν για την εμφάνισή της. Πρόκειται για εξειδικευμένες αισθητηριακές τρίχες που συμμετέχουν στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται όσα βρίσκονται πολύ κοντά στο πρόσωπο και το σώμα της. Οι κινήσεις τους μεταφέρουν πληροφορίες στους ευαίσθητους θύλακες στη βάση τους και βοηθούν τη γάτα στην εξερεύνηση του χώρου.
Γι’ αυτό δεν υπάρχει κανένας λόγος να τα κόβουμε ή να τα «ισιώνουμε» για αισθητικούς λόγους. Αν βρούμε περιστασιακά ένα μουστάκι στο πάτωμα, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι συμβαίνει κάτι ανησυχητικό, καθώς μπορούν φυσιολογικά να πέφτουν και να αντικαθίστανται. Άλλο όμως η φυσική πτώση και άλλο το να αφαιρούμε εμείς ένα μέρος του αισθητηριακού εξοπλισμού που χρησιμοποιεί καθημερινά η γάτα.
6. Μην εμποδίζεις φυσικές συμπεριφορές χωρίς να της δίνεις εναλλακτική
Το ξύσιμο, το σκαρφάλωμα, η εξερεύνηση, το κυνήγι και το κρύψιμο δεν είναι «κακές συνήθειες» που απέκτησε η γάτα μέσα στο σπίτι. Είναι φυσικές συμπεριφορές του είδους της. Αν ξύνει τον καναπέ, για παράδειγμα, το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσει εντελώς να ξύνει, αλλά να διαθέτει ένα κατάλληλο ονυχοδρόμιο που πραγματικά θέλει να χρησιμοποιήσει. Αν αναζητά συνεχώς ψηλά σημεία, χρειάζεται κάποιο μέρος όπου θα μπορεί να ανεβαίνει χωρίς να συγκρούεται κάθε φορά με τους κανόνες του σπιτιού.
Η συμβίωση με μια γάτα δεν σημαίνει ότι προσπαθούμε να αφαιρέσουμε ό,τι είναι «γατίσιο» από τη συμπεριφορά της. Σημαίνει ότι οργανώνουμε το σπίτι έτσι ώστε να μπορεί να εκφράζει τις φυσικές της ανάγκες με τρόπους που είναι ασφαλείς και για εκείνη και λειτουργικοί για εμάς. Όσο περισσότερες κατάλληλες επιλογές έχει, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να αναζητήσει μόνη της λύσεις που μπορεί να μη μας αρέσουν.
7. Μην βάζεις την αμμοδόχο όπου απλώς σε βολεύει
Για εμάς η αμμοδόχος μπορεί να είναι ένα αντικείμενο που θέλουμε να βρίσκεται όσο γίνεται πιο διακριτικά μέσα στο σπίτι. Για τη γάτα όμως αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πόρους της καθημερινότητάς της. Αν τη βάλουμε δίπλα σε ένα πλυντήριο που ξεκινά ξαφνικά, σε ένα πολυσύχναστο πέρασμα, σε σημείο όπου μπορεί εύκολα να εγκλωβιστεί από άλλη γάτα ή ακριβώς δίπλα στο φαγητό και το νερό της, το σημείο μπορεί να είναι πρακτικό για εμάς αλλά καθόλου ιδανικό για εκείνη.
Η αμμοδόχος χρειάζεται να βρίσκεται σε σχετικά ήσυχο, εύκολα προσβάσιμο σημείο και να καθαρίζεται αρκετά συχνά ώστε η γάτα να αισθάνεται άνετα να τη χρησιμοποιεί. Ιδιαίτερα σε σπίτια με περισσότερες από μία γάτες, η πρόσβαση στους πόρους χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή. Το πού θα τοποθετηθεί λοιπόν δεν είναι απλώς θέμα διακόσμησης ή ευκολίας, είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο οργανώνουμε ένα σπίτι που λειτουργεί πραγματικά και για εκείνη.
8. Πρόσεξε τους κρυφούς κινδύνους μέσα στο σπίτι
Το ότι μια γάτα ζει αποκλειστικά μέσα στο σπίτι δεν σημαίνει ότι το περιβάλλον της είναι αυτομάτως ασφαλές. Καλώδια, νήματα, σακούλες, μικρά αντικείμενα που μπορεί να καταπιεί, μη ασφαλισμένα μπαλκόνια ή παράθυρα και ορισμένα φυτά εσωτερικού χώρου μπορούν να αποτελέσουν πραγματικό κίνδυνο. Η φυσική περιέργεια της γάτας σημαίνει ότι μπορεί να εξερευνήσει πράγματα που εμείς δεν είχαμε καν σκεφτεί ότι θα την ενδιέφεραν.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται τα ανακλινόμενα παράθυρα. Αν μια γάτα προσπαθεί να περάσει από το άνοιγμα μπορεί να παγιδευτεί ανάμεσα στα δύο τμήματά τους και να τραυματιστεί σοβαρά. Το ίδιο ισχύει και για φυτά που είναι τοξικά για τις γάτες. Οι κρίνοι, για παράδειγμα, είναι εξαιρετικά επικίνδυνοι και δεν θα πρέπει να βρίσκονται σε χώρο στον οποίο μπορεί να τους προσεγγίσει μια γάτα. Ο καλύτερος τρόπος να ελέγχουμε την ασφάλεια του σπιτιού είναι να προσπαθούμε κάποιες φορές να το κοιτάξουμε από το ύψος και με την περιέργεια της ίδιας της γάτας.
9. Μην απαιτείς από τη γάτα σου να είναι κάποια άλλη γάτα
Ίσως αυτό να είναι το λιγότερο προφανές λάθος. Βλέπουμε στα social media μια γάτα που κοιμάται στην αγκαλιά του ανθρώπου της, υποδέχεται κάθε επισκέπτη στην πόρτα, δέχεται χάδια στην κοιλιά και έρχεται αμέσως μόλις ακούσει το όνομά της. Κάπου εκεί μπορεί να αρχίσουμε να αναρωτιόμαστε γιατί η δική μας δεν κάνει τα ίδια ή αν έχουμε κάνει κάτι λάθος.
Οι γάτες όμως δεν έχουν όλες τον ίδιο χαρακτήρα ούτε τις ίδιες προτιμήσεις. Μια μπορεί να αποζητά συνεχώς την ανθρώπινη επαφή και μια άλλη να προτιμά να κάθεται λίγο πιο μακριά μας. Η μία μπορεί να εξερευνά αμέσως κάθε καινούργιο αντικείμενο και η άλλη να χρειάζεται αρκετό χρόνο πριν το πλησιάσει. Το ζητούμενο δεν είναι να μετατρέψουμε τη γάτα μας στη γάτα που φανταζόμαστε ότι θα έπρεπε να έχουμε, αλλά να παρατηρήσουμε ποια είναι πραγματικά και να προσαρμόσουμε τις προσδοκίες μας σε εκείνη.
Τελικά, τι δεν πρέπει να κάνεις στη γάτα σου;
Πίσω από πολλά από αυτά τα λάθη υπάρχει η ίδια βασική παρεξήγηση. Περιμένουμε από τη γάτα να προσαρμοστεί πλήρως σε έναν κόσμο που έχει φτιαχτεί για ανθρώπους. Θέλουμε να μην ξύνει, να μη σκαρφαλώνει εκεί που δεν μας βολεύει, να δέχεται χάδια όταν εμείς τα θέλουμε και να χρησιμοποιεί τους χώρους του σπιτιού ακριβώς όπως τους έχουμε σχεδιάσει. Για εκείνη όμως πολλές από αυτές τις συμπεριφορές δεν είναι επιλογές ή «κακές συνήθειες». Είναι μέρος του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί ως γάτα.
Όσο καλύτερα καταλαβαίνουμε τις ανάγκες και τα όριά της, τόσο λιγότερο χρειάζεται να διορθώνουμε τη συμπεριφορά της με πίεση ή απαγορεύσεις. Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο όταν αναρωτιόμαστε τι δεν πρέπει να κάνουμε στη γάτα μας. Να μην απαιτούμε από εκείνη να μάθει να βλέπει τον κόσμο όπως εμείς, αλλά να προσπαθήσουμε κι εμείς λίγο περισσότερο να τον δούμε όπως τον βλέπει εκείνη.
Πηγές:
- RSPCA. Creating a Good Home for Cats.
- Cats Protection. Cats and Play.
- VCA Animal Hospitals. Why Do Cats Have Whiskers?
- U.S. Food and Drug Administration (FDA). Lovely Lilies and Curious Cats: A Dangerous Combination.
- Tomazi, F. G. et al. (2024). Window entrapment trauma in cats: clinical, neurological and clinicopathological findings and outcome (70 cases). Journal of Feline Medicine and Surgery.
