Εκεί που η γάτα σου κάθεται ήρεμη, ξαφνικά σηκώνεται και αρχίζει να τρέχει μέσα στο σπίτι σαν να την κυνηγάει κάτι αόρατο. Πηδάει στον καναπέ, στρίβει απότομα στον διάδρομο, ανεβαίνει στα έπιπλα, γλιστράει στο πάτωμα και μετά, μέσα σε λίγα λεπτά, σταματάει σαν να μη συνέβη τίποτα.
Αν το έχεις ζήσει, ξέρεις ακριβώς για τι πράγμα μιλάμε. Αυτές οι ξαφνικές εκρήξεις ενέργειας λέγονται zoomies. Πιο επίσημα, μπορεί να τις συναντήσεις και ως FRAPs, από τα αρχικά των λέξεων Frenetic Random Activity Periods. Με απλά λόγια, είναι στιγμές έντονης, ξαφνικής και φαινομενικά τυχαίας δραστηριότητας.
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν σημαίνουν ότι η γάτα έχει πάθει κάτι. Είναι απλώς ένας τρόπος να βγάλει από μέσα της ενέργεια, ένταση, ενθουσιασμό ή και το κυνηγετικό ένστικτο που κουβαλάει.
Τι είναι τα zoomies στη γάτα;
Τα zoomies είναι εκείνες οι στιγμές που η γάτα αρχίζει ξαφνικά να τρέχει έντονα, χωρίς να φαίνεται να υπάρχει κάποιος προφανής λόγος.
Μπορεί να κάνει κύκλους μέσα στο σπίτι, να περνάει σαν σφαίρα από το ένα δωμάτιο στο άλλο, να πηδάει πάνω σε καρέκλες, τραπέζια ή καναπέδες και να έχει ένα βλέμμα γεμάτο ένταση και ενθουσιασμό.
Για εμάς μπορεί να μοιάζει αστείο ή λίγο παράξενο. Για τη γάτα όμως είναι συνήθως μια φυσιολογική στιγμή εκτόνωσης. Οι γάτες δεν είναι φτιαγμένες για να μένουν όλη μέρα ακίνητες σε έναν καναπέ. Ακόμη κι αν κοιμούνται πολλές ώρες, μέσα τους παραμένουν ζώα με έντονο ένστικτο κίνησης, παρατήρησης και κυνηγιού.
Γιατί παθαίνει η γάτα zoomies;
Ο πιο απλός λόγος είναι η συσσωρευμένη ενέργεια.
Μετά από αρκετές ώρες ξεκούρασης ή ύπνου, είναι φυσιολογικό μια γάτα να έχει συσσωρεύσει ενέργεια. Αν δεν έχει παίξει αρκετά, αν δεν έχει κυνηγήσει ένα παιχνίδι, αν δεν έχει εκτονωθεί μέσα στην ημέρα, κάποια στιγμή αυτή η ενέργεια πρέπει να βγει. Και πολλές φορές βγαίνει έτσι, με τρέξιμο και άλματα.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Η γάτα είναι κυνηγός. Ακόμη κι αν ζει σε διαμέρισμα, ακόμη κι αν έχει γεμάτο μπολ και ζεστό κρεβάτι, το ένστικτο της δεν εξαφανίζεται. Στη φύση θα παρακολουθούσε, θα πλησίαζε προσεκτικά, θα έκανε μικρά σπριντ και θα κυνηγούσε. Μέσα στο σπίτι, αυτή η ανάγκη για κίνηση μπορεί να μεταφραστεί σε ένα ξαφνικό τρέξιμο από το σαλόνι μέχρι την κουζίνα.
Κάποιες φορές τα zoomies μπορεί να συνδέονται και με ενθουσιασμό ή χαρά. Η γάτα μπορεί να έχει όρεξη για παιχνίδι, να έχει ξεκουραστεί αρκετά ή απλώς να βρίσκεται σε μια στιγμή έντονης διάθεσης για κίνηση.
Γιατί συμβαίνει συχνά το βράδυ;
Πολλοί γατογονείς λένε το ίδιο πράγμα: «Όλη μέρα κοιμάται και το βράδυ ξυπνάει και κάνει χαμό». Αυτό δεν είναι τυχαίο!
Οι γάτες είναι πιο δραστήριες κυρίως τις ώρες γύρω από την αυγή και το σούρουπο. Είναι οι ώρες που στη φύση θα είχαν μεγαλύτερη διάθεση για κίνηση και κυνήγι. Γι’ αυτό και τα zoomies εμφανίζονται συχνά το βράδυ, ακριβώς τη στιγμή που εσύ θες να χαλαρώσεις ή να κοιμηθείς.
Δεν το κάνει για να σε εκδικηθεί. Δεν το κάνει επειδή «τρελάθηκε». Απλώς το σώμα της εκείνη την ώρα της λέει ότι είναι ώρα για δράση.
Γιατί τρέχει μετά την αμμολεκάνη;
Αυτό είναι από τα πιο κλασικά και πιο αστεία για πολλούς γατογονείς. Η γάτα πηγαίνει στην αμμολεκάνη, κάνει την ανάγκη της και μετά βγαίνει τρέχοντας σαν να πέτυχε κάτι σπουδαίο.
Δεν υπάρχει μία απόλυτη απάντηση για το γιατί συμβαίνει. Μπορεί να σχετίζεται με την ανακούφιση που νιώθει μετά την τουαλέτα. Μπορεί να είναι μια ξαφνική απελευθέρωση ενέργειας. Μπορεί επίσης να έχει σχέση με το ένστικτο της γάτας να απομακρύνεται γρήγορα από τις μυρωδιές που αφήνει πίσω της.
Υπάρχει και η θεωρία ότι η αφόδευση μπορεί να επηρεάζει προσωρινά το νευρικό σύστημα και να δημιουργεί μια αίσθηση ανακούφισης ή ευφορίας. Δεν είναι όμως κάτι που μπορούμε να πούμε με απόλυτη βεβαιότητα για κάθε γάτα.
Αν η γάτα πηγαίνει στην αμμολεκάνη κανονικά, δεν δείχνει πόνο, δεν νιαουρίζει έντονα, δεν δυσκολεύεται να ουρήσει ή να αφοδεύσει, τότε συνήθως δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.
Τα γατάκια κάνουν περισσότερα zoomies;
Ναι, συνήθως τα γατάκια και οι νεαρές γάτες έχουν πιο συχνά και πιο έντονα zoomies. Έχουν πολλή ενέργεια, μαθαίνουν το σώμα τους, δοκιμάζουν τα όρια τους και εξερευνούν τον χώρο με έναν τρόπο που σε εμάς φαίνεται χαοτικός, αλλά για εκείνα είναι απολύτως φυσιολογικός.
Μπορεί να τρέχουν, να σκαρφαλώνουν, να κρύβονται, να εμφανίζονται ξανά και να κυνηγούν κάτι που εμείς ούτε καν βλέπουμε. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μεγαλύτερες γάτες δεν κάνουν zoomies. Απλώς συνήθως τα επεισόδια είναι πιο σύντομα, πιο ήπια ή πιο σπάνια.
Αν όμως μια ηλικιωμένη γάτα που ήταν πάντα ήρεμη αρχίσει ξαφνικά να παρουσιάζει έντονη ανησυχία, περίεργο τρέξιμο, νυχτερινή αναστάτωση ή άλλες αλλαγές στη συμπεριφορά της, καλό είναι να το συζητήσεις με τον κτηνίατρο.
Μπορείς να τα σταματήσεις;
Δεν χρειάζεται να «κόψεις» τα zoomies από τη γάτα σου. Δεν είναι κακή συμπεριφορά. Είναι φυσική εκτόνωση. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να τη βοηθήσεις να βγάζει την ενέργεια της με πιο ήρεμο και ασφαλή τρόπο μέσα στη μέρα.
Το πιο χρήσιμο είναι το καθημερινό παιχνίδι. Όχι απλώς να της πετάξεις ένα παιχνίδι στο πάτωμα και να περιμένεις να ασχοληθεί μόνη της, αλλά να παίξεις μαζί της. Ένα καλάμι με φτερό, ένα παιχνίδι που κινείται σαν θήραμα, λίγα λεπτά κυνηγητού μέσα στο σπίτι μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά. Ιδανικά, ένα καλό παιχνίδι το βράδυ, πριν από το φαγητό, βοηθά αρκετές γάτες να ηρεμήσουν πιο εύκολα μετά.
Η λογική είναι απλή: πρώτα «κυνήγι», μετά φαγητό, μετά χαλάρωση.
Πώς κάνουμε το σπίτι πιο φιλικό για μια γάτα με έντονη ενέργεια;
Μια γάτα που ζει μέσα στο σπίτι χρειάζεται ερεθίσματα. Δεν αρκεί μόνο φαγητό, νερό και αμμολεκάνη. Χρειάζεται σημεία για να σκαρφαλώνει, μέρη για να ξύνει τα νύχια της, παιχνίδια που αλλάζουν συχνά, κρυψώνες, ράφια, ονυχοδρόμια και παράθυρα από όπου μπορεί να παρατηρεί τον έξω κόσμο.
Όσο πιο άδειο είναι το περιβάλλον της από ερεθίσματα, τόσο πιο πιθανό είναι να μαζεύει ενέργεια και να την εκτονώνει ξαφνικά με πολύ έντονο τρόπο.
Δεν σημαίνει ότι πρέπει να γεμίσεις το σπίτι με πράγματα. Σημαίνει όμως ότι η γάτα σου χρειάζεται έναν χώρο που να της επιτρέπει να είναι γάτα.
Πότε τα zoomies μπορεί να κρύβουν κάτι άλλο;
Τα φυσιολογικά zoomies είναι σύντομα, παιχνιδιάρικα και μετά η γάτα επανέρχεται στην κανονική της συμπεριφορά.
Αν όμως το τρέξιμο μοιάζει με πανικό, αν η γάτα φωνάζει, αν γλείφει ή δαγκώνει επίμονα ένα σημείο του σώματός της, αν κυνηγάει συνεχώς την ουρά της, αν δείχνει πόνο, αν κρύβεται μετά ή αν η συμπεριφορά εμφανίστηκε ξαφνικά και έντονα, τότε δεν το αγνοούμε.
Επίσης, αν τα zoomies συνδέονται με την αμμολεκάνη και βλέπεις ότι η γάτα δυσκολεύεται να ουρήσει, πηγαίνει πολλές φορές χωρίς αποτέλεσμα, νιαουρίζει ή φαίνεται ανήσυχη, χρειάζεται άμεσα κτηνιατρική επικοινωνία.
Σε κάποιες περιπτώσεις, αυτό που μοιάζει με απλή έκρηξη ενέργειας μπορεί να σχετίζεται με πόνο, φαγούρα, δερματικό ερεθισμό, στρες ή κάποιο άλλο πρόβλημα που χρειάζεται έλεγχο.
Τελικά είναι φυσιολογικό;
Ναι, στις περισσότερες περιπτώσεις τα zoomies στη γάτα είναι απολύτως φυσιολογικά. Είναι ένας τρόπος να εκτονωθεί, να κινηθεί, να παίξει και να εκφράσει κάτι από το ένστικτο του μικρού κυνηγού που έχει μέσα της.
Αν η γάτα σου τρώει κανονικά, χρησιμοποιεί φυσιολογικά την αμμολεκάνη, κινείται χωρίς πόνο και γενικά είναι ο εαυτός της, τότε αυτά τα ξαφνικά ξεσπάσματα ενέργειας μέσα στο σπίτι είναι μάλλον απλώς άλλο ένα κομμάτι της γατίσιας καθημερινότητας.
Και ίσως, την επόμενη φορά που θα τη δεις να περνάει σαν αστραπή από το σαλόνι, αντί να αναρωτηθείς «τι έπαθε πάλι;», να σκεφτείς απλώς ότι για λίγα λεπτά το σπίτι έγινε η προσωπική της πίστα.
Πηγές:
- Ellis, S. L. H., Rodan, I., Carney, H. C., Heath, S., Rochlitz, I., Shearburn, L. D., Sundahl, E., & Westropp, J. L. (2013). AAFP and ISFM Feline Environmental Needs Guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery
- Gajdoš Kmecová, N., Pet’ková, B., Kottferová, J., Skurková, L., & Mills, D. S. (2021). Are These Cats Playing? A Closer Look at Social Play in Cats and Proposal for a Psychobiological Approach and Standard Terminology. Frontiers in Veterinary Science
- Henning, J., et al. (2023). Cats just want to have fun: Associations between play and welfare in domestic cats. Animal Welfare
- Piccione, G., Marafioti, S., Giannetto, C., Panzera, M., & Fazio, F. (2013). Daily rhythm of total activity pattern in domestic cats (Felis silvestris catus) maintained in two different housing conditions. Journal of Veterinary Behavior
